Vì sao nhà sàn người Thái luôn có hai cầu thang?
Vì sao nhà sàn người Thái luôn có hai cầu thang? Đằng sau chi tiết kiến trúc độc đáo ấy là những quan niệm về tín ngưỡng, gia đình và bản sắc văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Nhà sàn của người Thái ở vùng Tây Bắc không chỉ gây ấn tượng bởi mái nhà cong, khau cút hay không gian mở, mà còn bởi hai cầu thang được bố trí ở hai đầu ngôi nhà. Đằng sau chi tiết kiến trúc tưởng chừng đơn giản ấy là những quan niệm về tín ngưỡng, trật tự gia đình và ứng xử cộng đồng đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Theo phong tục của người Thái, nhà sàn truyền thống luôn có hai cầu thang. Cầu thang phía đầu nhà, gọi là "tang quản", thường dành cho nam giới và khách nam. Cầu thang còn lại, gọi là "tang chan", bố trí ở cuối nhà hoặc gần khu vực bếp, là lối đi chủ yếu của phụ nữ trong gia đình. Sự phân chia này phản ánh cách tổ chức không gian sống cũng như quan niệm truyền thống về vai trò của các thành viên trong gia đình.
Đối với người Thái, ngôi nhà không chỉ là nơi cư trú mà còn là không gian linh thiêng. Cầu thang phía nam giới thường gắn với khu vực đặt bàn thờ tổ tiên và được xem là lối đi mang ý nghĩa tâm linh. Trong khi đó, cầu thang dành cho phụ nữ kết nối với bếp lửa – trung tâm của sinh hoạt gia đình và biểu tượng của sự ấm no, sum vầy.
Không chỉ có hai cầu thang, số bậc cầu thang cũng được người Thái đặc biệt coi trọng. Các bậc thường là số lẻ như 7, 9, 11 hoặc 13, bởi số lẻ tượng trưng cho sự sinh sôi, phát triển và may mắn. Người Thái quan niệm số chẵn gắn với sự kết thúc nên không sử dụng khi làm cầu thang nhà ở.
Kiến trúc nhà sàn của người Thái được hình thành từ kinh nghiệm thích ứng với điều kiện tự nhiên vùng núi. Nhà thường dựng ở nơi cao ráo, lưng tựa núi, hướng ra cánh đồng hoặc dòng suối; tầng trên để ở, tầng dưới làm nơi chứa nông cụ và chăn nuôi. Hai cầu thang giúp việc đi lại thuận tiện, đồng thời duy trì những quy tắc ứng xử truyền thống trong đời sống cộng đồng.
Ngày nay, nhiều ngôi nhà sàn đã sử dụng vật liệu mới và có sự thay đổi về kiến trúc, nhưng ở nhiều bản làng Tây Bắc, hình ảnh hai cầu thang vẫn được gìn giữ như một biểu tượng văn hóa. Không chỉ là lối lên xuống, mỗi bậc thang còn lưu giữ những tri thức dân gian, quan niệm sống và bản sắc của người Thái, góp phần làm nên giá trị độc đáo của văn hóa các dân tộc Việt Nam.
Ngọc Mai tổng hợp
Video được xem nhiều nhất
