Múa ngựa giấy – Nghi lễ thiêng gìn giữ hồn cốt người Nùng Dín

29/06/2026, 17:53

Múa ngựa giấy của người Nùng Dín là nghi lễ truyền thống mang đậm yếu tố tín ngưỡng, phản ánh quan niệm về vòng đời, sự gắn kết cộng đồng và bản sắc văn hóa độc đáo của đồng bào vùng Mường Khương, Lào Cai.

Đối với người Nùng Dín ở vùng Mường Khương (Lào Cai), múa ngựa giấy không chỉ là một điệu múa dân gian mà còn là nghi lễ linh thiêng gắn với tín ngưỡng, quan niệm về vòng đời và mối liên kết giữa con người với tổ tiên. Trải qua nhiều thế hệ, loại hình nghệ thuật này vẫn được cộng đồng gìn giữ như một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa và tâm linh.

Nghi lễ bắt nguồn từ tín ngưỡng dân gian

Theo quan niệm của người Nùng Dín, cái chết không phải là sự kết thúc mà là khởi đầu của một cuộc sống mới ở thế giới bên kia. Vì vậy, trong tang lễ, gia đình chuẩn bị đầy đủ vật dụng để người đã khuất mang theo, trong đó ngựa giấy được xem là phương tiện đưa linh hồn và lễ vật về với tổ tiên. Múa ngựa giấy ra đời từ chính quan niệm ấy và trở thành nghi thức quan trọng trong đám hiếu.

Hình tượng ngựa – cầu nối giữa con người và thần linh

Trong văn hóa Nùng Dín, ngựa không chỉ là vật nuôi phục vụ lao động mà còn mang ý nghĩa linh thiêng. Con ngựa giấy được làm bằng tre, giấy màu và gắn chuông ở cổ, tượng trưng cho phương tiện kết nối giữa thế giới con người với thần linh và tổ tiên. Khi tiếng chuông vang lên theo từng bước múa, không gian nghi lễ trở nên trang nghiêm và huyền bí.

Nghệ thuật trình diễn giàu tính biểu tượng

Người múa đứng bên trong khung ngựa giấy, mô phỏng động tác cưỡi ngựa với nhiều trạng thái khác nhau. Mỗi bài múa thường có hai "chú ngựa", tượng trưng cho ngựa đực và ngựa cái, kết hợp những động tác như chào hỏi, tìm bạn, vui đùa hay hành trình đưa tiễn người quá cố. Các động tác tuy mộc mạc nhưng chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa về tín ngưỡng và triết lý sống của cộng đồng.

Từ nghi lễ đến không gian văn hóa cộng đồng

Nếu trước đây múa ngựa giấy chỉ xuất hiện trong tang lễ, ngày nay loại hình nghệ thuật này còn được biểu diễn trong lễ hội mùa xuân, Ngày hội Đại đoàn kết, các chương trình văn hóa và sự kiện quảng bá bản sắc dân tộc. Phụ nữ, thanh thiếu niên cũng tham gia trình diễn, giúp điệu múa bước ra khỏi không gian nghi lễ nhưng vẫn giữ được ý nghĩa truyền thống.

Trao truyền di sản cho thế hệ trẻ

Để tránh nguy cơ mai một, nhiều địa phương ở Mường Khương đã thành lập câu lạc bộ múa ngựa giấy, mời nghệ nhân truyền dạy và đưa loại hình nghệ thuật này vào trường học. Việc trao truyền không chỉ giúp lưu giữ kỹ thuật chế tác và biểu diễn mà còn nuôi dưỡng niềm tự hào về bản sắc văn hóa trong thế hệ trẻ người Nùng Dín.

Gìn giữ một di sản sống của người Nùng Dín

Múa ngựa giấy là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa Nùng Dín giữa đời sống hiện đại. Từ một nghi lễ mang đậm yếu tố tín ngưỡng, điệu múa đã trở thành biểu tượng của sự gắn kết cộng đồng và là di sản văn hóa phi vật thể quý giá, góp phần làm phong phú bức tranh văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam.

Tùng Dương tổng hợp