NSƯT Thanh Hương: Hơn 30 năm giữ hồn dân tộc qua tiếng sáo trúc Việt Nam

08/06/2026, 17:16

NSƯT Thanh Hương chia sẻ hành trình hơn 30 năm gắn bó với sáo trúc Việt Nam, từ cơ duyên đến nghề, những đổi mới nghệ thuật và tâm huyết đào tạo thế hệ kế cận cho âm nhạc dân tộc.

Giữa dòng chảy sôi động của âm nhạc hiện đại, tiếng sáo trúc vẫn ngân vang như một thanh âm đặc biệt của văn hóa Việt Nam. Để giữ cho âm thanh ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, có những nghệ sĩ đã dành cả cuộc đời gắn bó với cây sáo dân tộc. NSƯT Thanh Hương là một trong những gương mặt như vậy.

Hiện là giảng viên Khoa Âm nhạc truyền thống, Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, NSƯT Thanh Hương được biết đến không chỉ với vai trò nghệ sĩ biểu diễn mà còn là người truyền lửa cho nhiều thế hệ học trò yêu âm nhạc dân tộc.

Cơ duyên bất ngờ với cây sáo trúc

Ít ai biết rằng hành trình đến với nghệ thuật của Thanh Hương không bắt đầu từ sáo trúc.

Sinh ra và lớn lên tại Hà Nội trong một gia đình không có truyền thống nghệ thuật, tuổi thơ của chị gắn với những mong muốn rất khác. Bố chị là kiến trúc sư và từng hy vọng con gái sẽ nối nghiệp gia đình.

Tuy nhiên, bước ngoặt đến khi chị thi vào trường nghệ thuật. Sau khi không thành công ở các khoa Hát và Violin, Thanh Hương được thầy Văn Hiến phát hiện năng khiếu và đưa vào lớp sáo trúc.

Chính cơ duyên tưởng như tình cờ ấy lại trở thành lựa chọn gắn bó cả cuộc đời.

“Ban đầu tôi không nghĩ sẽ theo sáo lâu dài. Nhưng càng học càng thấy yêu và nhận ra đây là con đường mình cần đi”, chị chia sẻ trong chương trình Hành trình sáng tạo phát sóng trên VOV.

Vượt qua định kiến để theo đuổi đam mê

Con đường nghệ thuật của Thanh Hương không hề bằng phẳng.

Những năm đầu theo học sáo trúc, chị từng nhiều lần muốn bỏ cuộc. Thời điểm đó, nhiều người cho rằng sáo là nhạc cụ dành cho nam giới vì đòi hỏi thể lực và cột hơi khỏe.

Việc một cô gái trẻ lựa chọn theo học sáo trúc khiến chị không ít lần bị trêu chọc.

Sau hai năm học, Thanh Hương từng nghĩ đến việc từ bỏ. Nhưng chính sự động viên của thầy cô, những suất học bổng dành cho học sinh xuất sắc cùng cơ hội được biểu diễn phục vụ các đoàn khách quốc tế đã giúp chị có thêm niềm tin để tiếp tục theo đuổi con đường đã chọn.

Nhìn lại chặng đường ấy, chị cho rằng khó khăn lớn nhất không phải kỹ thuật biểu diễn mà là vượt qua những giới hạn và định kiến để khẳng định bản thân.

Hành trình "học mót" để hoàn thiện nghề

Để trở thành nghệ sĩ chuyên nghiệp, Thanh Hương đã trải qua một hành trình học tập đặc biệt.

Chị từng theo học với khoảng 10 người thầy khác nhau để tiếp thu những kỹ thuật và phong cách biểu diễn riêng.

Có những giai đoạn, vì điều kiện học tập hạn chế, chị phải tự tìm cơ hội học hỏi bằng cách đến Nhạc viện Hà Nội, ngồi ngoài cửa lớp chờ người khác học xong rồi vào quan sát, ghi chép và luyện tập.

Chị gọi đó là những năm tháng "học lang thang, học mót, học lỏm", nhưng chính quá trình ấy đã giúp chị tích lũy vốn nghề quý giá và xây dựng phong cách biểu diễn riêng.

Người phụ nữ chinh phục nhạc cụ tưởng chỉ dành cho nam giới

Theo NSƯT Thanh Hương, phụ nữ biểu diễn sáo trúc luôn đối diện những thách thức riêng.

Khả năng kiểm soát hơi thở của nữ giới thường không mạnh bằng nam giới. Sau khi sinh con, những hạn chế về thể lực càng trở nên rõ rệt hơn.

Để khắc phục điều đó, chị lựa chọn hướng đi khác: phát huy sự mềm mại, tinh tế trong cách xử lý tác phẩm.

Thay vì cạnh tranh bằng sức hơi, chị chú trọng khai thác kỹ thuật điều khiển âm sắc, xử lý cảm xúc và các kỹ xảo biểu diễn nhằm tạo nên tiếng sáo giàu chất nữ tính nhưng vẫn đầy nội lực.

Giữ hồn Việt trong âm nhạc đương đại

Một trong những điều NSƯT Thanh Hương luôn trăn trở là làm thế nào để âm nhạc dân tộc không bị lạc lõng trong đời sống hiện đại.

Theo chị, đổi mới là điều cần thiết nhưng đổi mới không đồng nghĩa với đánh mất bản sắc.

Chị đặc biệt nhấn mạnh vai trò của những kỹ thuật đặc trưng như ngón láy, ngón luyến, ngón vỗ – những yếu tố tạo nên linh hồn của tiếng sáo Việt Nam.

Dù biểu diễn nhạc dân gian, giao hưởng hay jazz, người nghệ sĩ vẫn phải giữ được màu sắc dân tộc trong từng âm thanh.

“Người nghe có thể nhận ra ngay đó là tiếng sáo Việt Nam”, chị chia sẻ.

Tiên phong đưa sáo trúc vào sân khấu hiện đại

Không chỉ bảo tồn truyền thống, NSƯT Thanh Hương còn là một trong những nghệ sĩ mạnh dạn thử nghiệm các hướng đi mới cho sáo trúc.

Chị đã đưa sáo dân tộc kết hợp với nhạc điện tử, vũ đạo, ánh sáng sân khấu và các hình thức biểu diễn đương đại.

Một số tác phẩm chèo cổ cũng được chị làm mới bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại nhưng vẫn giữ được tinh thần nguyên bản.

Những thử nghiệm này từng được giới thiệu tại Festival Huế và nhận được phản hồi tích cực từ công chúng.

Đó là minh chứng cho thấy âm nhạc truyền thống hoàn toàn có thể tiếp cận thế hệ trẻ nếu được kể bằng ngôn ngữ phù hợp với thời đại.

Từ nghệ sĩ đến người truyền lửa

Năm 1992, khi mới 18 tuổi, Thanh Hương giành Huy chương Vàng độc tấu sáo trúc toàn quốc với tác phẩm "Mùa Xuân Biên phòng".

Tuy nhiên, thành công trên sân khấu không phải điều khiến chị tự hào nhất.

Nhiều năm qua, chị dành phần lớn thời gian cho công tác giảng dạy tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội.

Các học trò nhận xét chị là người nghiêm túc, trách nhiệm nhưng gần gũi và luôn truyền cảm hứng.

Đối với chị, đào tạo thế hệ kế cận chính là cách bền vững nhất để bảo tồn âm nhạc dân tộc.

Hiện nay, chị đang ấp ủ nhiều dự án mới như mở các khóa đào tạo chuyên sâu về biểu diễn sáo, kỹ năng sân khấu và giải phóng hình thể cho nghệ sĩ trẻ; xây dựng các nhóm nhạc dân tộc kế cận; đồng thời đưa tiếng sáo tiếp tục đồng hành cùng các làn điệu chèo, dân ca Bắc Bộ và các chương trình quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Tiếng sáo kể câu chuyện văn hóa Việt

Theo NSƯT Thanh Hương, giá trị lớn nhất của sáo trúc không nằm ở kỹ thuật biểu diễn mà ở khả năng truyền tải tâm hồn dân tộc.

Mỗi giai điệu cất lên đều mang theo ký ức của làng quê, của cánh đồng, dòng sông và những câu chuyện lịch sử được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Bởi vậy, giữ gìn tiếng sáo cũng chính là giữ gìn một phần bản sắc văn hóa Việt Nam.

Hơn 30 năm gắn bó với cây sáo trúc, NSƯT Thanh Hương vẫn đang lặng lẽ thực hiện sứ mệnh ấy. Từ sân khấu biểu diễn đến giảng đường, từ những buổi hòa nhạc lớn đến lớp học nhỏ, chị tiếp tục để tiếng sáo kể câu chuyện về văn hóa Việt, về truyền thống dân tộc và về khát vọng đưa âm nhạc Việt Nam vươn xa trong đời sống đương đại

Trung Nguyên tổng hợp