Gìn giữ, truyền dạy và lan tỏa dân ca Xoan

22/06/2026, 10:07

Hát Xoan Phú Thọ tiếp tục được gìn giữ, truyền dạy và lan tỏa qua các nghệ nhân, câu lạc bộ và thế hệ trẻ, góp phần bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Từ những phường Xoan cổ nơi đất Tổ Phú Thọ đến các câu lạc bộ văn nghệ cộng đồng, Hát Xoan vẫn đang được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Sự tận tâm của các nghệ nhân cùng nỗ lực đưa di sản đến gần hơn với công chúng đã góp phần giúp những làn điệu Xoan tiếp tục ngân vang trong đời sống đương đại, trở thành cầu nối giữa truyền thống và hiện tại.

Hát Xoan – di sản quý của vùng Đất Tổ

Hát Xoan là loại hình dân ca nghi lễ gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, được lưu truyền từ nhiều thế kỷ tại Phú Thọ. Những làn điệu Xoan thường được trình diễn vào dịp đầu xuân tại đình, đền và các không gian sinh hoạt cộng đồng, thể hiện khát vọng về cuộc sống no ấm, mùa màng bội thu và sự gắn kết cộng đồng.

Năm 2011, Hát Xoan được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Sau nhiều nỗ lực bảo tồn và phục hồi, đến năm 2017 di sản này được đưa ra khỏi tình trạng bảo vệ khẩn cấp và trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Những người giữ lửa di sản

Để Hát Xoan không bị mai một, nhiều nghệ nhân cao tuổi tại các phường Xoan gốc vẫn miệt mài truyền dạy cho thế hệ trẻ. Các lớp học được tổ chức thường xuyên, từ việc học lời ca, nhịp phách đến kỹ năng biểu diễn và hiểu biết về ý nghĩa văn hóa của từng làn điệu.

Không chỉ truyền dạy trong cộng đồng, nhiều nghệ nhân còn tham gia biểu diễn, giao lưu tại các trường học, trung tâm văn hóa và các sự kiện du lịch. Qua đó, Hát Xoan từng bước tiếp cận những nhóm công chúng mới, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Đưa Hát Xoan đến gần hơn với giới trẻ

Một trong những tín hiệu tích cực là ngày càng có nhiều học sinh, sinh viên tham gia các câu lạc bộ Hát Xoan tại địa phương. Nhiều em không chỉ học hát mà còn tìm hiểu lịch sử hình thành, giá trị văn hóa và vai trò của di sản trong đời sống cộng đồng.

Việc đưa Hát Xoan vào trường học và các hoạt động ngoại khóa đã góp phần giúp thế hệ trẻ hình thành tình yêu với văn hóa truyền thống. Đây được xem là giải pháp quan trọng để di sản tiếp tục được trao truyền một cách bền vững trong tương lai.

Lan tỏa di sản trên nền tảng số

Bên cạnh các hoạt động truyền dạy trực tiếp, nhiều dự án số hóa và giới thiệu Hát Xoan trên môi trường trực tuyến cũng được triển khai. Một số chương trình đã ghi âm, ghi hình các làn điệu Xoan cổ, xây dựng kho tư liệu phục vụ nghiên cứu và quảng bá tới công chúng rộng rãi.

Nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, những câu hát Xoan không còn giới hạn trong không gian đình làng hay lễ hội truyền thống mà có thể tiếp cận người yêu văn hóa ở nhiều địa phương và quốc gia khác nhau. Đây là hướng đi giúp di sản thích ứng với đời sống hiện đại mà vẫn giữ được giá trị nguyên bản.

Di sản sống trong cộng đồng

Điều làm nên sức sống của Hát Xoan không chỉ nằm ở các danh hiệu hay sự ghi nhận quốc tế mà còn ở việc di sản vẫn hiện diện trong đời sống cộng đồng. Tại nhiều địa phương ở Phú Thọ, những làn điệu Xoan vẫn được cất lên trong lễ hội, sinh hoạt văn hóa và các dịp quan trọng của làng xã.

Sự tham gia của cộng đồng chính là yếu tố quan trọng nhất giúp Hát Xoan duy trì sức sống. Khi người dân vẫn yêu, vẫn hát và vẫn tự hào về di sản của mình, những giá trị văn hóa truyền thống sẽ tiếp tục được bảo tồn một cách tự nhiên và bền vững.

Âm vang đất Tổ trong dòng chảy hiện đại

Giữa nhịp sống hiện đại, Hát Xoan vẫn ngân vang như một phần ký ức văn hóa của dân tộc. Từ những nghệ nhân dành cả đời gắn bó với di sản đến lớp trẻ đang tiếp bước học hát hôm nay, tất cả đang cùng góp phần giữ gìn một kho tàng nghệ thuật độc đáo của vùng Đất Tổ.

Việc gìn giữ, truyền dạy và lan tỏa dân ca Xoan không chỉ là trách nhiệm của riêng Phú Thọ mà còn là hành trình bảo tồn một phần bản sắc văn hóa Việt Nam, để những âm thanh từ cội nguồn tiếp tục được lưu truyền cho các thế hệ mai sau.

Thu Hương tổng hợp