“Bí mật triều đại phép thuật” – Khi tuồng, chèo và cải lương cùng kể một câu chuyện trên sân khấu hiện đại

08/06/2026, 17:21

“Bí mật triều đại phép thuật” là chương trình đầu tiên kết hợp tuồng, chèo và cải lương trong một câu chuyện xuyên suốt, mở ra hướng tiếp cận mới cho sân khấu truyền thống Việt Nam.

Giữa bối cảnh sân khấu truyền thống đang nỗ lực tìm kiếm những phương thức tiếp cận mới với công chúng trẻ, chương trình nghệ thuật “Bí mật triều đại phép thuật” xuất hiện như một thử nghiệm đáng chú ý. Không đơn thuần là một đêm diễn tổng hợp, chương trình đánh dấu lần đầu tiên ba loại hình sân khấu truyền thống tiêu biểu của Việt Nam gồm tuồng, chèo và cải lương cùng hội tụ trong một cấu trúc biểu diễn thống nhất, được kết nối bằng một câu chuyện xuyên suốt mang màu sắc kỳ ảo và phiêu lưu.

Chương trình là dự án mở màn của chuỗi tạp kỹ sân khấu do Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam phối hợp với đội ngũ sáng tạo trẻ thực hiện. Các buổi biểu diễn diễn ra vào tối thứ Bảy hằng tuần từ ngày 30/5 đến ngày 20/6/2026 tại rạp Hồng Hà (Hà Nội), hướng đến đối tượng khán giả trẻ và các em thiếu nhi trong dịp hè.

Điểm đặc biệt của “Bí mật triều đại phép thuật” nằm ở cách tiếp cận sân khấu truyền thống. Thay vì trình diễn các trích đoạn độc lập như thông lệ, ê-kíp xây dựng một mạch truyện xuyên suốt để kết nối các loại hình nghệ thuật khác nhau. Qua đó, khán giả không chỉ xem từng tiết mục riêng lẻ mà còn được dẫn dắt vào một hành trình nghệ thuật có tính khám phá, nơi mỗi loại hình góp phần tạo nên một thế giới sân khấu đa sắc màu.

Trong cấu trúc chương trình, tuồng mở ra không gian sử thi và bi tráng thông qua trích đoạn “Ôn Đình chém Tá” thuộc vở kinh điển “Sơn Hậu”. Với sự tham gia của các nghệ sĩ Mạnh Linh, Trọng Văn, Đình Thuận, Thế Bản và Ngọc Quân, tiết mục tái hiện vẻ đẹp của nghệ thuật tuồng cổ bằng những động tác hình thể đặc trưng, lối hóa trang cầu kỳ và ngôn ngữ biểu diễn giàu tính ước lệ. Không khí hào hùng xen lẫn kỳ ảo của trích đoạn đã tạo nên điểm nhấn mạnh mẽ cho phần mở đầu chương trình.

Nếu tuồng mang đến màu sắc sử thi thì chèo lại đưa khán giả bước vào thế giới dân gian gần gũi, hóm hỉnh. Trích đoạn “Phù thủy sợ ma” do nghệ sĩ Lê Thơm thể hiện kết hợp cùng phần trình diễn bộ gõ của nghệ sĩ Trọng Khánh đã tạo nên những mảng miếng sân khấu duyên dáng, đậm chất chèo truyền thống. Những tiếng cười nhẹ nhàng cùng lối diễn xuất sinh động giúp khán giả, đặc biệt là các em nhỏ, dễ dàng tiếp cận hơn với loại hình nghệ thuật lâu đời này.

Trong khi đó, cải lương mang đến chiều sâu tâm lý và màu sắc lãng mạn qua trích đoạn “Khát vọng Đắc Kỷ”. Với sự tham gia của NSƯT Minh Lý cùng nghệ sĩ Tuấn Thịnh, tiết mục khai thác những xung đột nội tâm của nhân vật, đồng thời thể hiện thế mạnh vốn có của cải lương trong việc truyền tải cảm xúc và xây dựng tâm lý nhân vật. Không gian huyền ảo của câu chuyện góp phần hoàn thiện bức tranh nghệ thuật đa chiều mà chương trình hướng tới.

Ngoài các trích đoạn sân khấu, chương trình còn có phần hòa tấu “Chiến ban Tẩu mã” do NSƯT Lê Trần Vinh sáng tác với sự tham gia của dàn nhạc sống và các nghệ sĩ múa của Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam. Sự kết hợp giữa âm nhạc và chuyển động sân khấu góp phần gia tăng tính kết nối giữa các phần biểu diễn, đồng thời tạo nên không gian nghệ thuật giàu cảm xúc.

Theo ê-kíp thực hiện, mục tiêu lớn nhất của chương trình là đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng trẻ. Bởi trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, sân khấu truyền thống không chỉ cạnh tranh với các loại hình giải trí hiện đại mà còn phải tìm cách thay đổi phương thức tiếp cận khán giả. Việc đưa yếu tố kỳ ảo, phiêu lưu, tương tác sân khấu và ngôn ngữ kể chuyện hiện đại vào chương trình được xem là giải pháp để tạo nên trải nghiệm hấp dẫn hơn mà vẫn giữ được tinh thần nguyên bản của từng loại hình nghệ thuật.

Sự ra đời của “Bí mật triều đại phép thuật” cũng gắn với dấu mốc mới của Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam – đơn vị được hình thành từ việc hợp nhất Nhà hát Tuồng Việt Nam, Nhà hát Chèo Việt Nam và Nhà hát Cải lương Việt Nam. Chính vì vậy, chương trình không chỉ mang ý nghĩa nghệ thuật mà còn thể hiện tinh thần giao thoa, kết nối giữa ba loại hình sân khấu truyền thống vốn có ngôn ngữ biểu đạt, nhịp điệu và phong cách kể chuyện khác nhau.

Điều đáng ghi nhận là dù được đặt trong một cấu trúc chung, mỗi loại hình vẫn giữ được bản sắc riêng. Tuồng vẫn đậm chất sử thi, chèo vẫn duyên dáng dân gian, còn cải lương vẫn giàu cảm xúc và tâm lý. Sự kết hợp ấy không làm mất đi đặc trưng của từng loại hình mà ngược lại còn tạo cơ hội để khán giả nhận diện rõ hơn vẻ đẹp của từng di sản sân khấu dân tộc.

“Bí mật triều đại phép thuật” vì thế không chỉ là một chương trình biểu diễn mùa hè. Đây còn là một thử nghiệm đáng chú ý trong hành trình làm mới nghệ thuật truyền thống, cho thấy khi được kể bằng ngôn ngữ phù hợp với thời đại, tuồng, chèo và cải lương vẫn có khả năng chạm tới cảm xúc của công chúng hôm nay. Từ sân khấu Hồng Hà, chương trình mở ra hy vọng về những mô hình sáng tạo mới, nơi di sản không đứng yên trong quá khứ mà tiếp tục sống động trong đời sống đương đại.

Trung Nguyên tổng hợp