Những bảo vật quốc gia tại Thánh địa Mỹ Sơn: Dấu ấn vàng son của nền văn minh Champa

04/06/2026, 11:51

Khám phá những bảo vật quốc gia tại Thánh địa Mỹ Sơn – các kiệt tác điêu khắc Champa lưu giữ dấu ấn lịch sử, tín ngưỡng Hindu giáo và nền văn minh từng rực rỡ ở miền Trung Việt Nam.

Giữa thung lũng linh thiêng được bao bọc bởi núi rừng Quảng Nam, Thánh địa Mỹ Sơn không chỉ là Di sản Văn hóa Thế giới mà còn lưu giữ nhiều bảo vật quốc gia có giá trị đặc biệt về lịch sử, nghệ thuật và tín ngưỡng. Những hiện vật được tạo tác từ hàng nghìn năm trước đang kể lại câu chuyện về một nền văn minh Champa từng phát triển rực rỡ trên dải đất miền Trung Việt Nam.

Thánh địa lâu đời bậc nhất của người Chăm

Thánh địa Mỹ Sơn nằm trong một thung lũng thuộc tỉnh Quảng Nam, từng là trung tâm tôn giáo và tín ngưỡng quan trọng của Vương quốc Champa suốt nhiều thế kỷ. Đây là nơi các vị vua Chăm tiến hành những nghi lễ thiêng liêng nhằm tôn vinh thần Shiva – vị thần tối cao trong Hindu giáo. Hệ thống đền tháp được xây dựng liên tục từ thế kỷ IV đến thế kỷ XIII, tạo nên một quần thể kiến trúc đặc sắc mang đậm dấu ấn văn minh Champa.

Không chỉ nổi tiếng bởi kỹ thuật xây dựng bí ẩn của những ngôi tháp gạch cổ, Mỹ Sơn còn lưu giữ nhiều hiện vật quý hiếm được công nhận là Bảo vật quốc gia – những minh chứng sống động cho trình độ nghệ thuật và tư duy tín ngưỡng của cư dân Champa cổ.

Đài thờ Mỹ Sơn E1 – kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc Champa

Trong số các bảo vật quốc gia tại Mỹ Sơn, Đài thờ Mỹ Sơn E1 được xem là hiện vật tiêu biểu nhất của nghệ thuật điêu khắc Champa thời kỳ đầu.

Được chế tác từ nhiều khối sa thạch ghép lại, đài thờ mô phỏng cấu trúc một ngôi đền thu nhỏ với đầy đủ bậc cấp, trụ cửa, mái vòm và các họa tiết trang trí tinh xảo. Theo quan niệm Hindu giáo, công trình này tượng trưng cho núi Meru – ngọn núi linh thiêng được xem là trung tâm của vũ trụ và là nơi ngự trị của thần Shiva.

Không chỉ có giá trị tôn giáo, Đài thờ Mỹ Sơn E1 còn phản ánh trình độ tạo tác đá bậc cao của nghệ nhân Champa từ thế kỷ VII.

Phù điêu Đản sinh Brahma và thế giới thần thoại Hindu

Một trong những hiện vật đặc sắc khác là phù điêu Đản sinh Brahma – tác phẩm vừa được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Bức phù điêu tái hiện câu chuyện sáng thế trong thần thoại Hindu. Hình ảnh thần Vishnu nằm trên biển vũ trụ, được rắn thần Shesha nâng đỡ, từ rốn mọc lên đóa sen nơi thần Brahma ra đời để sáng tạo thế giới. Tác phẩm không chỉ thể hiện kỹ thuật chạm khắc tinh tế mà còn cho thấy sự ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Ấn Độ đối với đời sống tinh thần của người Chăm cổ.

Qua từng đường nét chạm khắc, người xem có thể cảm nhận được tư duy thẩm mỹ và trình độ nghệ thuật đã đạt đến độ hoàn thiện của các nghệ nhân Champa cách đây hàng nghìn năm.

Tượng thần Shiva – biểu tượng quyền lực và tín ngưỡng

Thần Shiva giữ vị trí đặc biệt trong tín ngưỡng Champa. Vì vậy, không ngạc nhiên khi tượng thần Shiva tại khu đền tháp Mỹ Sơn trở thành một trong những bảo vật quốc gia có giá trị đặc biệt.

Tượng được xác định có niên đại khoảng thế kỷ VIII. Dù không còn nguyên vẹn, hiện vật vẫn thể hiện rõ phong cách điêu khắc đặc trưng của Champa với các đường nét khỏe khoắn, thần thái uy nghiêm và kỹ thuật xử lý hình khối tinh tế. Một số nhà nghiên cứu cho rằng đây là hình tượng Shiva khất thực, trong khi giả thuyết khác cho rằng tượng thể hiện hình ảnh "Thần – Vua", phản ánh quan niệm quyền lực gắn với thần quyền trong xã hội Champa.

Tượng thần Ganesha – hiện thân của trí tuệ và may mắn

Bên cạnh Shiva, thần Ganesha cũng là một trong những vị thần được người Chăm tôn kính.

Tượng thần Ganesha Mỹ Sơn E5 có niên đại từ thế kỷ VII, được phát hiện đầu thế kỷ XX và hiện là một trong những hiện vật quý giá nhất của khu di sản. Trong Hindu giáo, Ganesha là vị thần đầu voi tượng trưng cho trí tuệ, sự học hành và may mắn. Hình tượng này phản ánh quá trình giao lưu văn hóa mạnh mẽ giữa Champa và nền văn minh Ấn Độ cổ đại.

Sự hiện diện của Ganesha tại Mỹ Sơn cho thấy đời sống tín ngưỡng phong phú của cư dân Champa, nơi các giá trị bản địa được tiếp nhận và hòa quyện với văn hóa bên ngoài để tạo nên bản sắc riêng.

Những bảo vật kể chuyện về một nền văn minh từng rực rỡ

Các bảo vật quốc gia tại Mỹ Sơn không chỉ là hiện vật khảo cổ đơn thuần. Mỗi tác phẩm đều chứa đựng thông tin quý giá về lịch sử, nghệ thuật, kiến trúc và tín ngưỡng của một vương quốc từng tồn tại suốt hơn một thiên niên kỷ trên dải đất miền Trung Việt Nam.

Thông qua những pho tượng, phù điêu và đài thờ bằng đá, hậu thế có thể hình dung được đời sống tâm linh, trình độ thủ công và khả năng sáng tạo của người Chăm cổ. Đây cũng là minh chứng cho sự giao thoa văn hóa giữa Đông Nam Á và tiểu lục địa Ấn Độ trong lịch sử khu vực.

Gìn giữ kho báu văn hóa của nhân loại

Ngày nay, Thánh địa Mỹ Sơn không chỉ là điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài nước mà còn là trung tâm nghiên cứu quan trọng về văn hóa Champa. Công tác bảo tồn các bảo vật quốc gia đang góp phần lưu giữ những giá trị quý báu của quá khứ cho các thế hệ tương lai.

Giữa thung lũng cổ kính, những bảo vật nghìn năm tuổi vẫn lặng lẽ hiện diện như những nhân chứng lịch sử. Chúng không chỉ kể lại câu chuyện của vương quốc Champa mà còn góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa Việt Nam – nơi hội tụ và giao thoa của nhiều nền văn minh trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc.

Thu Hương tổng hợp