Giữ hồn làng đá Khuổi Ky bằng du lịch cộng đồng: Khi người Tày biến di sản thành sinh kế bền vững

10/06/2026, 11:53

Làng đá Khuổi Ky ở Cao Bằng phát triển du lịch cộng đồng từ những ngôi nhà sàn bằng đá cổ của người Tày, góp phần bảo tồn kiến trúc truyền thống và nâng cao đời sống người dân.

Giữa vùng non nước Cao Bằng, cách thác Bản Giốc không xa, làng đá Khuổi Ky hiện lên như một dấu ấn đặc biệt của văn hóa người Tày. Những ngôi nhà sàn bằng đá cổ kính, những con đường lát đá và nếp sống truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ đã tạo nên bản sắc riêng cho ngôi làng hơn 400 năm tuổi này. Ngày nay, cùng với sự phát triển của du lịch cộng đồng, Khuổi Ky đang trở thành một mô hình tiêu biểu về bảo tồn văn hóa gắn với phát triển kinh tế bền vững.

Hồi sinh những ngôi nhà đá cổ thành homestay

Làng đá Khuổi Ky thuộc xã Đàm Thủy từ lâu được biết đến bởi quần thể nhà sàn bằng đá độc đáo của người Tày. Nhiều ngôi nhà có tuổi đời hàng chục đến hàng trăm năm vẫn được người dân bảo tồn gần như nguyên vẹn. Tận dụng lợi thế nằm gần các điểm du lịch nổi tiếng như thác Bản Giốc và động Ngườm Ngao, nhiều hộ dân đã cải tạo nhà ở thành các homestay phục vụ du khách.

Điểm đặc biệt là dù được bổ sung các tiện nghi hiện đại, các homestay vẫn giữ nguyên kiến trúc truyền thống. Những bức tường đá, mái ngói âm dương, cột gỗ và không gian sinh hoạt đặc trưng của người Tày được bảo tồn như một phần không thể tách rời của trải nghiệm du lịch. Chính điều này đã tạo nên sức hút khác biệt cho Khuổi Ky so với nhiều điểm du lịch cộng đồng khác.

Anh Triệu Ích Sỹ, một trong những hộ tiên phong làm du lịch cộng đồng tại làng, cho biết gia đình bắt đầu đón khách từ năm 2016. Từ vài phòng nghỉ ban đầu, đến nay cơ sở đã phát triển với quy mô lớn hơn, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình phát triển du lịch.

Sức hút đến từ những giá trị nguyên bản

Du khách tìm đến Khuổi Ky không chỉ để nghỉ dưỡng mà còn để trải nghiệm đời sống văn hóa truyền thống của người Tày. Từ những bữa cơm đậm hương vị núi rừng, các món đặc sản địa phương cho đến những câu chuyện về lịch sử ngôi làng, tất cả tạo nên một hành trình khám phá văn hóa chân thực và gần gũi.

Nhiều du khách đánh giá cao việc người dân vẫn duy trì được nét sinh hoạt truyền thống bên cạnh sự phát triển của du lịch. Sự đan xen hài hòa giữa những ngôi nhà đá cổ và cuộc sống hiện đại đã tạo nên vẻ đẹp riêng của Khuổi Ky, giúp du khách hiểu hơn về đời sống văn hóa vùng cao Việt Nam.

Bên cạnh lưu trú, du khách còn có cơ hội tham gia các hoạt động thường nhật cùng người dân như làm nương, chế biến món ăn truyền thống, tìm hiểu nghề thủ công địa phương hoặc thưởng thức các làn điệu dân ca, nhạc cụ dân tộc của người Tày. Chính những trải nghiệm mang tính bản địa này đã tạo nên sức hút lâu dài cho điểm đến.

Bảo tồn kiến trúc cổ trong phát triển du lịch

Một trong những yếu tố làm nên giá trị của Khuổi Ky là hệ thống nhà sàn bằng đá hiếm có. Theo các tài liệu địa phương, làng có lịch sử hình thành từ thời nhà Mạc, khoảng thế kỷ XVI–XVII. Những ngôi nhà được xây dựng bằng đá địa phương, vừa phù hợp với điều kiện tự nhiên vừa phản ánh tín ngưỡng và quan niệm sống của người Tày.

Trong đời sống văn hóa người Tày, đá không chỉ là vật liệu xây dựng mà còn mang ý nghĩa tâm linh. Người dân nơi đây có tín ngưỡng thờ đá và xem đá là biểu tượng của sự bền vững, trường tồn. Vì vậy, các công trình từ nhà ở, hàng rào, bếp lò đến cối xay đều gắn liền với chất liệu đá.

Để bảo vệ giá trị này, cộng đồng địa phương đã thống nhất nhiều nguyên tắc trong phát triển du lịch. Những ngôi nhà tham gia làm homestay phải giữ nguyên kiến trúc truyền thống, không phá vỡ cảnh quan chung của làng. Mái nhà tiếp tục sử dụng ngói âm dương, tường và hàng rào vẫn được xây dựng bằng đá theo kỹ thuật truyền thống.

Du lịch cộng đồng nâng cao đời sống người dân

Hiện nay, làng đá Khuổi Ky có hàng chục hộ dân tham gia làm du lịch cộng đồng. Bên cạnh dịch vụ lưu trú, người dân còn phát triển các sản phẩm nông nghiệp bản địa, chăn nuôi, chế biến đặc sản phục vụ khách du lịch. Mô hình này đã góp phần nâng cao thu nhập, tạo việc làm tại chỗ và cải thiện đời sống cho cộng đồng.

Từ một ngôi làng chủ yếu sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, Khuổi Ky đang từng bước trở thành điểm sáng của du lịch cộng đồng tại Cao Bằng. Sự phát triển kinh tế không làm mất đi bản sắc vốn có mà ngược lại còn tạo thêm động lực để người dân bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

Khi mỗi mái nhà trở thành một "bảo tàng sống"

Năm 2008, Khuổi Ky được công nhận là “Làng văn hóa truyền thống tiêu biểu của dân tộc ít người”. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa đặc sắc của người Tày mà còn là nền tảng để địa phương phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản.

Ngày nay, mỗi ngôi nhà đá ở Khuổi Ky không chỉ là nơi sinh sống của người dân mà còn là một không gian lưu giữ ký ức văn hóa. Du khách đến đây không đơn thuần để ngắm nhìn kiến trúc cổ mà còn để cảm nhận nhịp sống bình dị, sự hiếu khách và những giá trị truyền thống vẫn đang hiện diện trong đời sống thường ngày.

Câu chuyện của Khuổi Ky cho thấy bảo tồn và phát triển không phải là hai mục tiêu đối lập. Khi cộng đồng trở thành chủ thể của quá trình gìn giữ di sản, những giá trị văn hóa truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục được lan tỏa, tạo nên sức sống mới cho vùng đất và con người nơi đây.

Ngọc Vy tổng hợp