Chiêm ngưỡng 3 bảo vật quốc gia quý hiếm mang dấu ấn văn hóa Việt cổ

21/05/2026, 11:38

Ba hiện vật quý hiếm gồm hộp đựng xá lị, dao găm cán tượng rắn ngậm chân voi và muôi đúc tượng voi không chỉ là những hiện vật khảo cổ có giá trị đặc biệt, mà còn phản ánh đời sống tín ngưỡng, nghệ thuật và trình độ chế tác tinh xảo của người Việt cổ qua nhiều giai đoạn lịch sử.

1. Hộp đựng xá lị – dấu tích Phật giáo sớm trên đất Nghệ An

Bảo vật quốc gia đầu tiên là hộp đựng xá lị được phát hiện tại di chỉ Tháp Nhạn, thuộc Nghệ An trong đợt khai quật giai đoạn 1985–1986.

Hiện vật có hình chữ nhật với kích thước dài 8cm, rộng 5cm và cao 5,5cm. Hộp gồm hai phần nắp và thân, được chế tác bằng phương pháp tán dập nguội — kỹ thuật thủ công đòi hỏi độ chính xác và sự khéo léo cao.

Phần nắp được tạo hình cong như mui thuyền, viền mái chườm ra khỏi thân hộp. Trên bề mặt là họa tiết hoa 6 cánh nở đều trong khung chữ nhật, trong khi thân hộp nổi bật với dải hoa sen chạy liên tục bao quanh, mang đậm dấu ấn mỹ thuật Phật giáo cổ.

Theo các nhà nghiên cứu, hiện vật có niên đại khoảng thế kỷ VII–VIII, thời kỳ Bắc thuộc. Đây được xem là một trong những bằng chứng quan trọng cho thấy xá lị – biểu tượng linh thiêng của Phật giáo đã xuất hiện khá sớm ở Việt Nam, góp phần phác họa diện mạo Phật giáo buổi đầu trên vùng đất Nghệ An.

Không chỉ mang giá trị khảo cổ, hộp đựng xá lị còn phản ánh trình độ thủ công tinh tế và đời sống tâm linh của cư dân Việt cổ trong giai đoạn lịch sử đầu Công nguyên.

2. Dao găm cán tượng rắn ngậm chân voi – tuyệt tác độc bản của văn hóa Đông Sơn

Bảo vật quốc gia thứ hai là dao găm cán tượng rắn ngậm chân voi, được phát hiện tại di chỉ khảo cổ Làng Vạc trong đợt khai quật năm 1973.

Hiện vật có chiều dài 12,3cm, phần rộng nhất khoảng 3,5cm. Điểm đặc biệt nằm ở phần chuôi dao được tạo hình hai con rắn thân tròn xoắn vào nhau, một con có mào, một con không, cùng há miệng nâng đỡ bốn chân của một con voi phía trên.

Bố cục tạo hình vừa mạnh mẽ vừa giàu tính biểu tượng, phản ánh tư duy tín ngưỡng đặc trưng của cư dân nông nghiệp thời cổ. Theo giới nghiên cứu, hình tượng rắn trong văn hóa Việt cổ gắn với tín ngưỡng vật tổ và quan niệm phồn thực, tượng trưng cho sự sinh sôi, phát triển và mùa màng bội thu.

Sự kết hợp giữa voi và rắn cũng cho thấy nghệ thuật tạo hình độc đáo của cư dân Văn hóa Đông Sơn. Đây hiện là chiếc dao găm duy nhất được phát hiện có tạo hình rắn ngậm chân voi, được xem là hiện vật gốc độc bản của thời kỳ Đông Sơn.

3. Muôi đúc tượng voi – dấu ấn nghệ thuật tạo hình Đông Sơn

Bảo vật quốc gia thứ ba là muôi đúc tượng voi, cũng được phát hiện tại di chỉ Làng Vạc trong đợt khai quật năm 1981.

Hiện vật có chiều dài 18,5cm, nặng khoảng 200g và thuộc niên đại văn hóa Đông Sơn cách đây khoảng 2.000–2.500 năm. Muôi được tìm thấy trong một ngôi mộ vò úp nhau — một dạng táng thức đặc trưng của cư dân cổ thời kỳ này.

Điểm nổi bật nhất của hiện vật nằm ở phần cán muôi được đúc tượng voi với đường nét mềm mại, tinh xảo. Trên lưng voi và thân cán còn khắc các họa tiết gân lá đẹp mắt. Gần đầu cán có hai mấu nhọn hình tam giác nhô ra, tạo điểm nhấn độc đáo cho tổng thể hiện vật.

Đặc biệt, phần lòng muôi có một lỗ thủng từng được người xưa hàn lại bằng đồng, cho thấy kỹ thuật luyện kim và khả năng sửa chữa công cụ của cư dân Đông Sơn đã đạt trình độ khá cao.

Theo giới chuyên môn, đây là hiện vật tiêu biểu cho nghệ thuật tạo tượng trên đồ đồng thời Văn hóa Đông Sơn. Cho đến nay, chưa phát hiện chiếc muôi nào tại Việt Nam có hình tượng voi độc đáo và hoàn chỉnh như hiện vật này.

Ba bảo vật quốc gia quý hiếm không chỉ là chứng tích của lịch sử, mà còn là những “ký ức vật chất” giúp hậu thế hiểu hơn về đời sống tinh thần, tín ngưỡng và trình độ sáng tạo của người Việt cổ qua hàng nghìn năm lịch sử.

Thu Hương tổng hợp