9 bậc cầu thang nhà sàn Mường: Nơi lưu giữ nếp nhà và ký ức cộng đồng

16/06/2026, 11:55

9 bậc cầu thang nhà sàn người Mường không chỉ là lối đi lên xuống mà còn chứa đựng những quan niệm văn hóa, phong tục và ký ức cộng đồng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trong văn hóa người Mường, ngôi nhà sàn không chỉ là nơi ở mà còn là không gian lưu giữ những giá trị truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ. Giữa ngôi nhà ấy, chiếc cầu thang với 9 bậc quen thuộc mang nhiều ý nghĩa hơn một lối đi lên xuống thông thường. Mỗi bậc thang chứa đựng những quy tắc ứng xử, những quan niệm về gia đình và dấu ấn của đời sống cộng đồng đã bền bỉ tồn tại qua thời gian.

Vì sao người Mường thường làm 9 bậc cầu thang?

Theo quan niệm dân gian của người Mường, cầu thang nhà sàn thường được làm theo số lẻ như 5, 7, 9 hoặc 11 bậc. Trong đó, 9 bậc là số lượng phổ biến nhất bởi tượng trưng cho sự sinh sôi, đủ đầy và trường tồn. Người Mường xem số lẻ là số của sự sống, của vận động và phát triển; ngược lại số chẵn thường gắn với thế giới của người đã khuất.

Tuy nhiên, giá trị của chiếc cầu thang không nằm ở con số đơn thuần mà ở những lớp ý nghĩa văn hóa được gửi gắm trong từng bậc gỗ. Đó là nơi đánh dấu ranh giới giữa không gian bên ngoài và thế giới gia đình, nơi con người bước vào mái ấm và cũng là nơi bắt đầu những câu chuyện của đời người.

Bước lên cầu thang là bước vào không gian thiêng

Đối với người Mường, nhà sàn là không gian mang yếu tố tâm linh và gắn bó mật thiết với tổ tiên. Vì vậy, việc đi lại trên cầu thang cũng có những quy tắc riêng được truyền dạy từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Người già thường nhắc con cháu không được dẫm mạnh lên bậc thang, không ngồi chắn giữa cầu thang hay đùa nghịch quá mức ở khu vực này. Khi khách đến nhà, việc bước chân nhẹ nhàng, giữ thái độ nhã nhặn được xem là cách thể hiện sự tôn trọng đối với gia chủ và tổ tiên đang hiện diện trong ngôi nhà.

Trong nhiều gia đình Mường xưa, dưới chân cầu thang còn đặt chum nước hoặc máng nước để khách rửa chân trước khi bước lên nhà. Đây là một nét ứng xử thể hiện sự sạch sẽ và lòng hiếu khách của gia chủ.

Nơi chứng kiến những dấu mốc của đời người

Chiếc cầu thang nhà sàn xuất hiện trong nhiều sự kiện quan trọng của cuộc đời người Mường.

Ngày cưới, cô dâu bước qua những bậc thang để trở thành thành viên của gia đình mới. Những bước chân đầu tiên ấy đánh dấu một chặng đường mới trong cuộc sống. Đối với người già, cầu thang là nơi tiễn con cháu lên đường làm ăn xa và cũng là nơi mong ngóng ngày trở về. Còn với trẻ nhỏ, đó là nơi tập bò, tập đi và lớn lên cùng tiếng gọi của mẹ, tiếng bếp lửa và nhịp sống quen thuộc của bản làng.

Bởi vậy, trong ký ức của nhiều người Mường, 9 bậc cầu thang không chỉ là lối đi mà còn là nơi lưu giữ những kỷ niệm gia đình và cộng đồng.

Biểu tượng của nếp nhà Mường

Các nhà nghiên cứu cho rằng cầu thang trong kiến trúc nhà sàn Mường mang tính biểu tượng rất rõ nét. Đây là điểm chuyển tiếp giữa thế giới bên ngoài với không gian sinh hoạt và tâm linh bên trong ngôi nhà. Chính vì vậy, khu vực cầu thang luôn được giữ gìn sạch sẽ, gọn gàng như một phần thể diện của gia đình.

Trong các nghi lễ dân gian như cưới hỏi, cầu an hay một số nghi thức tín ngưỡng truyền thống, khu vực đầu cầu thang cũng thường được sử dụng như một không gian trung gian giữa con người với thế giới tâm linh. Điều đó cho thấy vai trò đặc biệt của chiếc cầu thang trong đời sống văn hóa người Mường.

Giữ hồn nhà sàn giữa nhịp sống hiện đại

Ngày nay, nhiều ngôi nhà sàn truyền thống đã được thay thế bằng nhà xây kiên cố. Những chiếc cầu thang bê tông xuất hiện ngày càng nhiều, khiến không ít người trẻ không còn hiểu hết ý nghĩa của 9 bậc cầu thang trong văn hóa Mường. Tuy nhiên, ở nhiều bản làng và điểm du lịch cộng đồng, hình ảnh nhà sàn cùng chiếc cầu thang gỗ vẫn được gìn giữ như một phần bản sắc dân tộc.

Đối với người Mường, chiếc cầu thang không chỉ giúp kết nối các không gian trong ngôi nhà mà còn kết nối quá khứ với hiện tại, kết nối ký ức gia đình với đời sống cộng đồng. Những bậc gỗ đã mòn theo năm tháng vẫn kể câu chuyện về nếp nhà, về tình thân và về một nền văn hóa được lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Ngọc Ngọc tổng hợp