Ông Thông Long và hành trình gìn giữ thanh âm saranai ở làng Chăm Lâm Thuận

10/06/2026, 11:22

Nghệ nhân Thông Long ở làng Chăm Lâm Thuận, Lâm Đồng nhiều năm qua kiên trì truyền dạy kèn saranai cho thế hệ trẻ, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa Chăm.

Ở làng Chăm Lâm Thuận, xã Hàm Thuận Bắc, tỉnh Lâm Đồng, cái tên Thông Long từ lâu đã trở nên quen thuộc với đồng bào địa phương. Không chỉ là nghệ nhân thổi kèn saranai giàu kinh nghiệm, ông còn được biết đến như một người tâm huyết với công cuộc bảo tồn văn hóa truyền thống của dân tộc Chăm. Nhiều năm qua, ông dành phần lớn thời gian để truyền dạy kỹ năng biểu diễn nhạc cụ dân tộc cho thế hệ trẻ, với mong muốn những thanh âm cổ truyền không bị mai một theo thời gian.

Đối với ông Thông Long, tiếng kèn saranai không đơn thuần là một loại nhạc cụ dân gian. Đó là linh hồn của nhiều nghi lễ, lễ hội và sinh hoạt văn hóa cộng đồng người Chăm. Vì vậy, việc giữ gìn tiếng kèn cũng chính là giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Chính suy nghĩ ấy đã thôi thúc ông kiên trì theo đuổi công việc truyền nghề suốt nhiều năm qua.

Theo người dân địa phương, ông Thông Long là tấm gương tiêu biểu trong cộng đồng người Chăm tại Lâm Thuận. Không chỉ chăm lo phát triển kinh tế gia đình, ông còn tích cực tham gia các hoạt động xã hội, xây dựng đời sống văn hóa và góp phần bảo tồn các giá trị truyền thống của dân tộc. Sự tận tâm ấy giúp ông nhận được sự tin tưởng và kính trọng của bà con trong vùng.

Dù đã ngoài 70 tuổi, ông vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa cộng đồng. Ông được tín nhiệm bầu làm già làng và tham gia tổ chức các nghi lễ tại đền thờ Pô Chei – một địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của người Chăm địa phương. Trong các dịp lễ hội truyền thống, hình ảnh người nghệ nhân với cây kèn saranai trên tay đã trở thành hình ảnh quen thuộc đối với người dân trong làng.

Mỗi dịp hè, căn nhà nhỏ của ông lại trở thành lớp học đặc biệt dành cho những em nhỏ yêu thích âm nhạc dân tộc. Ông trực tiếp hướng dẫn từng học viên cách lấy hơi, giữ nhịp và phối hợp tiếng kèn với tiếng trống ghi năng, paranưng trong các nghi lễ truyền thống. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn rất lớn bởi saranai được xem là một trong những nhạc cụ khó học nhất của người Chăm.

Theo các nghệ nhân Chăm, người học phải mất nhiều thời gian mới có thể điều khiển được hơi thở và tạo nên âm thanh chuẩn xác. Không ít người tập luyện hàng tháng, thậm chí hàng năm mới có thể biểu diễn thành thạo. Chính vì vậy, việc truyền dạy đòi hỏi người thầy không chỉ có kỹ năng mà còn phải có sự kiên trì và lòng yêu nghề sâu sắc.

Ông Thông Long cho biết bản thân học thổi kèn từ khi còn trẻ và gắn bó với nhạc cụ này gần như suốt cuộc đời. Điều khiến ông vui nhất hiện nay là đã có những học trò đủ khả năng tham gia biểu diễn trong các lễ hội và nghi thức cộng đồng. Với ông, đó là minh chứng cho thấy những nỗ lực truyền nghề đã bắt đầu mang lại kết quả.

Trong đời sống văn hóa của người Chăm, saranai là nhạc khí có vị trí đặc biệt. Tiếng kèn thường hòa cùng trống ghi năng và paranưng trong các lễ hội truyền thống, nhất là những dịp quan trọng như lễ Katê hay các nghi lễ cộng đồng. Bộ ba nhạc cụ này được xem là linh hồn của âm nhạc Chăm, góp phần tạo nên không gian văn hóa đặc sắc đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Không chỉ mang giá trị nghệ thuật, saranai còn gắn với đời sống tâm linh của người Chăm. Nhiều nghệ nhân cho rằng mỗi nhạc cụ đều mang ý nghĩa biểu tượng riêng, phản ánh thế giới quan và tín ngưỡng của cộng đồng. Vì thế, việc bảo tồn nhạc cụ truyền thống cũng đồng nghĩa với việc gìn giữ ký ức văn hóa và bản sắc dân tộc.

Ngày nay, khi nhiều loại hình văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, những người như ông Thông Long trở thành cầu nối quan trọng giữa quá khứ và hiện tại. Bằng tình yêu dành cho văn hóa dân tộc và sự bền bỉ trong công tác truyền dạy, ông đang góp phần giữ cho tiếng kèn saranai tiếp tục ngân vang giữa làng Chăm Lâm Thuận.

Mỗi khi tiếng kèn cất lên trong lễ hội, đó không chỉ là âm thanh của một nhạc cụ dân tộc mà còn là tiếng vọng của lịch sử, của ký ức cộng đồng và của khát vọng gìn giữ bản sắc văn hóa Chăm cho các thế hệ mai sau. Chính những người nghệ nhân như ông Thông Long đang âm thầm giữ cho dòng chảy ấy không ngừng tiếp nối.

Trung Nguyên tổng hợp