Giữ hồn di sản bằng dữ liệu số

06/07/2026, 09:36

Chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới trong bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam. Từ dữ liệu số, thực tế ảo đến AI, công nghệ góp phần gìn giữ, lan tỏa và phát huy giá trị di sản trong kỷ nguyên số.

Trong kỷ nguyên số, bảo tồn di sản không còn chỉ dừng ở việc lưu giữ hiện vật hay tư liệu giấy. Từ việc xây dựng cơ sở dữ liệu, quét 3D, ứng dụng thực tế ảo đến trí tuệ nhân tạo, công nghệ đang mở ra những cách tiếp cận mới để di sản văn hóa được gìn giữ, lan tỏa và tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.

Khi công nghệ trở thành "người lưu giữ" di sản

Nhiều bảo tàng, di tích và đơn vị văn hóa đang đẩy mạnh số hóa hiện vật, tư liệu và không gian di sản. Những dữ liệu được chuẩn hóa không chỉ phục vụ công tác lưu trữ mà còn tạo nền tảng để nghiên cứu, phục dựng và quảng bá giá trị văn hóa trên môi trường số.

Việc số hóa giúp giảm nguy cơ thất lạc tư liệu, đồng thời tạo điều kiện để di sản được tiếp cận rộng rãi mà không bị giới hạn bởi không gian hay thời gian.

Di sản đến gần công chúng hơn

Các dự án di sản tiêu biểu tại TPHCM được số hóa

Thông qua mã QR, bảo tàng số, triển lãm trực tuyến, mô hình 3D hay thực tế ảo (VR), người dân có thể khám phá di tích, hiện vật và câu chuyện lịch sử ngay trên các thiết bị thông minh.

Những công nghệ này đặc biệt hấp dẫn với giới trẻ khi biến việc tìm hiểu văn hóa từ hình thức đọc – xem truyền thống thành trải nghiệm tương tác, góp phần khơi dậy sự quan tâm đối với di sản.

Dữ liệu số mở ra giá trị mới

Số hóa không chỉ nhằm bảo tồn mà còn tạo nền tảng phát triển các sản phẩm văn hóa sáng tạo. Dữ liệu di sản có thể được khai thác trong giáo dục, điện ảnh, trò chơi, du lịch thông minh, truyền thông số và nhiều ngành công nghiệp văn hóa khác.

Khi được quản lý khoa học, dữ liệu số góp phần gia tăng giá trị của di sản, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế văn hóa theo hướng bền vững.

Công nghệ không thay thế giá trị truyền thống

Các chuyên gia cho rằng công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Giá trị cốt lõi của di sản vẫn nằm ở cộng đồng – những chủ thể sáng tạo, thực hành và trao truyền văn hóa qua nhiều thế hệ. Vì vậy, chuyển đổi số cần được triển khai song song với việc bảo vệ tính nguyên gốc, tôn trọng giá trị lịch sử và vai trò của nghệ nhân, cộng đồng địa phương.

Giữ hồn Việt trong kỷ nguyên số

Số hóa đang mở ra một hành trình mới cho di sản Việt Nam. Khi công nghệ được sử dụng đúng cách, những giá trị văn hóa không chỉ được lưu giữ an toàn mà còn được kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại, giúp kết nối quá khứ với hiện tại và đưa bản sắc Việt đến gần hơn với công chúng trong nước cũng như bạn bè quốc tế.

Trung Nguyên tổng hợp