Âm vang di sản giữa nhịp sống hiện đại: Hành trình gìn giữ tiếng Xẩm ở Yên Từ

10/06/2026, 17:27

Yên Từ (Ninh Bình) đang gìn giữ và phát huy nghệ thuật hát Xẩm thông qua các lớp truyền dạy, câu lạc bộ văn hóa và hoạt động du lịch, giúp di sản dân gian tiếp tục sống trong đời sống hiện đại.

Giữa dòng chảy của cuộc sống hiện đại, những câu hát Xẩm vẫn vang lên nơi vùng quê Yên Từ, tỉnh Ninh Bình. Không còn chỉ hiện diện trong ký ức hay trên các sân khấu truyền thống, Xẩm hôm nay đang được cộng đồng địa phương gìn giữ và trao truyền cho thế hệ trẻ bằng nhiều hình thức sáng tạo. Từ các lớp học miễn phí đến những chương trình biểu diễn phục vụ du lịch, hành trình bảo tồn Xẩm tại Yên Từ đang mở ra sức sống mới cho một di sản văn hóa dân gian đặc sắc của dân tộc.

Tiếng Xẩm vẫn ngân vang trên quê hương nghệ nhân Hà Thị Cầu

Nhắc đến nghệ thuật hát Xẩm, nhiều người nhớ ngay đến cố nghệ nhân dân gian Hà Thị Cầu – người được xem là một trong những "báu vật nhân văn sống" của nghệ thuật Xẩm Việt Nam. Xã Yên Từ, tỉnh Ninh Bình, chính là nơi gắn bó với cuộc đời và sự nghiệp của bà.

Ngày nay, dù nghệ nhân Hà Thị Cầu đã đi xa, tiếng Xẩm vẫn được người dân nơi đây nâng niu gìn giữ. Nhiều câu lạc bộ hát Xẩm được thành lập, trở thành không gian sinh hoạt văn hóa quen thuộc của người dân địa phương. Những làn điệu cổ được truyền dạy từ thế hệ này sang thế hệ khác, giúp di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Trao truyền tình yêu di sản cho thế hệ trẻ

Một trong những điểm sáng trong công tác bảo tồn Xẩm tại Yên Từ là sự tham gia tích cực của thanh thiếu niên.

Các lớp truyền dạy hát Xẩm được tổ chức thường xuyên với sự hướng dẫn của các nghệ nhân và thành viên câu lạc bộ. Từ những buổi học đầu tiên, các em được làm quen với làn điệu cổ, kỹ thuật hát và những câu chuyện văn hóa gắn liền với nghệ thuật Xẩm. Không ít em nhỏ đã có thể tự tin biểu diễn trong các chương trình văn nghệ địa phương sau thời gian ngắn học tập.

Theo các nghệ nhân, điều đáng mừng nhất không chỉ là số lượng người học tăng lên mà còn là sự yêu thích thực sự của thế hệ trẻ đối với loại hình nghệ thuật dân gian từng đứng trước nguy cơ mai một.

Đưa Xẩm vào đời sống đương đại

Bảo tồn không đồng nghĩa với việc giữ nguyên di sản trong những không gian khép kín. Tại Yên Từ, nghệ thuật hát Xẩm đang được đưa đến gần hơn với công chúng thông qua nhiều hoạt động văn hóa và du lịch.

Chính quyền địa phương cùng các câu lạc bộ thường xuyên tổ chức biểu diễn trong các sự kiện văn hóa, lễ hội và hoạt động cộng đồng. Nhiều tiết mục Xẩm được dàn dựng phù hợp với không gian biểu diễn hiện đại nhưng vẫn giữ nguyên tinh thần truyền thống. Đây được xem là hướng đi quan trọng để di sản tiếp cận đông đảo công chúng hơn, đặc biệt là du khách và giới trẻ.

Bên cạnh đó, việc quảng bá Xẩm trên các nền tảng số cũng được chú trọng. Những video biểu diễn, tư liệu về nghệ nhân và các làn điệu cổ được chia sẻ rộng rãi, góp phần lan tỏa giá trị di sản vượt ra ngoài phạm vi địa phương.

Cộng đồng là chủ thể của bảo tồn

Theo lãnh đạo địa phương, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể là nhiệm vụ lâu dài và cần sự tham gia của cả cộng đồng. Chính quyền xã Yên Từ tiếp tục duy trì các lớp truyền dạy, hỗ trợ cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động cho các câu lạc bộ và khuyến khích người dân tham gia các hoạt động bảo tồn.

Điều quan trọng nhất là cộng đồng địa phương đã trở thành chủ thể của quá trình gìn giữ di sản. Người dân không chỉ là người thưởng thức mà còn trực tiếp tham gia truyền dạy, biểu diễn và quảng bá nghệ thuật Xẩm. Chính sự gắn bó ấy đã tạo nên sức sống bền bỉ cho loại hình nghệ thuật dân gian này.

Khi di sản tiếp tục sống cùng thời đại

Câu chuyện của Yên Từ cho thấy di sản chỉ thực sự được bảo tồn khi tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. Những lớp học Xẩm, những câu lạc bộ văn nghệ hay các chương trình biểu diễn phục vụ du khách đều đang góp phần tạo ra môi trường để di sản được thực hành và phát triển.

Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng Xẩm ở Yên Từ vẫn vang lên như một mạch nguồn văn hóa không ngừng chảy. Đó không chỉ là âm thanh của một loại hình nghệ thuật dân gian mà còn là minh chứng cho tình yêu di sản, ý thức trách nhiệm và niềm tự hào văn hóa của người dân địa phương. Khi cộng đồng cùng chung tay gìn giữ, những giá trị truyền thống ấy sẽ tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ mai sau, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.

Trung Nguyên tổng hợp